Yasmina Aboutaleb schreef een mooie recensie over Pretpark Hennie. Ze noemt de film “nu al iconisch.” Ze roemt het vakmanschap, de komische timing, de ontroering, de prachtige scènes, de bewuste keuze om nergens de spot te drijven. Ze beschrijft hoe geluid en beeld samen iets bijzonders creëren. Maar wie dat deed? Wie al die keuzes maakte? Dat staat er niet bij. De regisseur bestaat niet, in deze recensie. Dat kan per ongeluk. Maar het is ook een patroon. En dat patroon zegt iets.
Ik ben regisseur. Al meer dan twintig jaar. En ik ben voorzitter van de Dutch Directors Guild, de beroepsvereniging van regisseurs in Nederland. Dit gaat niet over één recensie. Dit gaat over een sluipende trend waarbij de regisseur steeds meer verdwijnt uit het verhaal over film en televisie.
Wie vertelt het verhaal?
Bij een roman staat de naam van de schrijver op de cover. Bij een krantenartikel staat de naam van de journalist erboven. Terecht, want we begrijpen intuïtief dat een verhaal een verteller heeft. Dat die verteller keuzes maakt. Dat die keuzes het verhaal zijn.
Bij film werkt dat precies zo. De regisseur is de centrale artistieke kracht achter een film of documentaire. Niet de enige kracht, absoluut niet, film is teamwork. Maar wel de spil. De regisseur bepaalt hoe het verhaal verteld wordt, welke beelden gekozen worden, hoe acteurs of gefilmde mensen bewegen in de ruimte, hoe stilte klinkt, hoe een scène ademt. Die keuzes zijn de film. In Pretpark Hennie klinken geluiden van achtbanen over een verlaten park. Die keuze is niet vanzelf ontstaan. Iemand bedacht dat, bouwde dat op, vond dat die spanning precies de essentie van het verhaal raakte. Dat is regie. En de persoon achter die keuze verdient een naam.
“we begrijpen intuïtief dat een verhaal een verteller heeft. Dat die verteller keuzes maakt. Dat die keuzes het verhaal zijn.”
De regisseur als luis in de pels
In de sector waar ik werk, hoor ik steeds vaker een ander vocabulaire. Content. Delivery. Doelgroep. Output. Algoritme. Het zijn termen uit de logistiek, niet uit de kunst. En in die logistiek is de regisseur een lastig figuur. Iemand die niet zomaar genoegen neemt met de snelste of goedkoopste oplossing. Die een vraag stelt als de vraag al beantwoord leek. Die zegt: wacht, dit klopt technisch, maar het voelt niet. Die onrust is geen gebrek. Dat is precies de waarde van de regisseur.
De filmgeschiedenis zit vol met technisch perfecte films die niemand bijblijven. En andersom: films vol fouten en misstappen die klassiekers zijn, omdat de hand van de maker er zo voelbaar in is dat je weet dat er een mens achter zat die iets te zeggen had. Dat is geen toeval. Dat is auteurschap.
Zonder maker verdwijnt de kunst
We leven in een tijd van overvloed. Nooit waren er meer series, films, documentaires. Nooit was de productie hoger, de distributie sneller, de keuze groter. En toch klagen steeds meer mensen dat ze door al die keuzes niet weten wat ze moeten kijken. Dat alles op elkaar lijkt. Dat er wel beelden zijn, maar geen gevoel.
Dat is wat er gebeurt als je het auteurschap wegoptimaliseert. Als films producten worden in plaats van ervaringen. Als de verteller verdwijnt achter het verhaal. Een film is een dialoog. Tussen de maker en het publiek. Die maker hoeft niet op het scherm te staan, maar moet wel aanwezig zijn. Voelbaar. Herkenbaar. Als je die aanwezigheid weghaalt, blijft er wel iets over, maar geen kunst meer.
Noem de naam
Ik vraag geen speciale behandeling voor regisseurs. Ik vraag hetzelfde als voor elke andere maker: noem de naam. Wie maakte deze documentaire? Wiens oog zagen we? Wiens keuzes brachten ons tot die iconische film? Voor recensenten, journalisten en redacties is dit een kleine stap. Maar voor de sector, voor de erkenning van het vak, voor het publiek dat films kijkt omdat ze iets willen voelen dat ze elders niet vinden, is het een grote.
Yasmina, je recensie is prachtig. De documentaire klinkt als een bijzondere film. Maar wie maakte hem?
Dit stuk schreef ik naar aanleiding van een recensie in de Volkskrant van de documentaire Pretpark Hennie (BNNVara/RTV Rijnmond, regie Max Ploeg). De recensie was uitstekend. De naam van de regisseur ontbrak.
Martijn Winkler is regisseur en voorzitter van de Dutch Directors Guild (DDG)