Inleiding
In 2008 is meer dan ooit duidelijk geworden hoe weerbarstig de praktijk voor regisseurs èn voor de DDG is. De eerste maanden van ‘2008 Jaar van de Regisseur' verliepen zeer voorspoedig, met de publicatie van het auteursrechtboekje Waarom je beter geen regisseur kunt worden van Christiaan Alberdingk Thijm in januari. Ook het DDG Filmweekend in maart in het Filmmuseum was een groot succes. Andere voornemens (waaronder beleidsbeïnvloeding bij de VEVAM + het Ministerie van Justitie op het terrein van het auteurscontractenrecht) kwamen minder goed uit de verf. De redenen hiervoor liggen grotendeels buiten de beïnvloedingsfeer van de DDG. Waarmee maar weer ‘ns aangetoond is, in welke mate de DDG afhankelijk is van processen buiten de eigen organisatie.
Hoe dan ook, de DDG blijft optimistich en volhardt in het strijden voor de belangen van de filmsector in het algemeen en de regisseurs in het bijzonder. Eén van de partners in die strijd, de Federatie Filmbelangen, heeft een roerige tijd achter de rug. Mede door toedoen van de DDG werd in 2008 een reorganisatieproces in gang gezet, dat tot doel had om de gezamenlijke belangenbehartiging op een efficiëntere en doelmatigere wijze vorm te geven. De hoop was dat een vernieuwde, afgeslankte organisatie per januari 2009 van start kon gaan. Dat is helaas niet het geval. Op dit moment wordt er door adviesbureau AEF een onderzoek uitgevoerd, dat moet resulteren in een nieuwe vorm en structuur voor collectieve belangenbehartiging. De verwachting is dat in de zomer van dit jaar de nieuwe organisatie van start kan gaan.
In de tussentijd timmert de DDG gestaag aan de weg voor een betere positie van film- en televisieregisseurs in Nederland. Gezien de beperkte middelen en mankracht wordt het bestuur gedwongen om scherpe keuzes te maken. Qua beleid ligt de nadruk dit jaar op twee belangrijke zaken:
- de rechtspositie van de regisseur
- de maatschappelijke documentaire
Onderstaand wordt per onderwerp besproken wat de issues zijn en welke doelen nagestreefd worden.
Rechtspositie Regisseurs
In oktober 2008 heeft het DDG-bestuur besloten om, nog nadrukkelijker dan voorheen, in te zetten op de juridische kanten van het regisseursbestaan. Er is besloten tot oprichting van de Taskforce Rechtspositie Regisseurs, waarin o.a. de Taskforce Auteursrecht is opgegaan. Deze commissie heeft een Position Paper over juridische en contractuele zaken geschreven (met als titel Naar een eerlijk royaltysysteem voor regisseurs), waarin de uitgangspunten voor het DDG-rechtenbeleid opgesomd zijn. Centraal staat de vraag: wat wil de DDG bereiken en bij welke gesprekspartner valt er wat te halen? Daartoe is het Position Paper een eerste aanzet. Hier volgen enkele passages uit het stuk, waarin per gesprekspartner een aantal wensen van de DDG uiteen worden gezet.
Overheid
De rechtspositie van de regisseur is in de Auteurswet slecht geregeld. In artikel 45a wordt de regisseur beschreven en hem meteen z'n rechten ‘afgenomen' in artikel 45d (vermoeden van overdracht, tenzij contractueel anders overeengekomen). Tegenover deze overdracht staat een billijke vergoeding, die echter in de praktijk vaak niet uitgekeerd wordt. De DDG wil daarom:
- aanpassing van de AW, bv. door toepassing van een nieuw Auteurscontractenrecht;
- hierin opgenomen de volgende elementen:
- verbod op een buy out van auteursrechten;
- rechtenoverdracht vervangen door licensering van rechten;
- specificatie van de ‘billijke vergoeding' (royalty's);
- een best seller beding;
- specificeringsplicht van de licensering.
Collectieve Beheers Organisatie
De DDG streeft ernaar zoveel mogelijk exploitatierechten (van zoveel mogelijk regisseurs) onder te brengen bij een collectieve beheersorganisatie. Het verdient de voorkeur om hiertoe de VEVAM om te vormen tot een regisseursorganisatie.
Voordelen van collectief beheer zijn:
- sterkere onderhandelingspositie t.o.v. afnemers
- transparantie van tarieven zowel voor gebruikers als rechthebbenden
- rechtvaardigheid rechthebbenden onderling
Uiteraard dient in de licensering rekening gehouden te worden met de filmproductiepraktijk en de financierbaarheid van films, documentaires en andere onafhankelijke producties. Overigens is de DDG zich ervan bewust dat collectief beheer leidt tot nivellering.
Contractspartijen: NPO, producenten en andere afnemers
In contractuele afspraken met afnemers willen de regisseurs op dezelfde manier behandeld en beloond worden als scenarioschrijvers. Dat is het uitgangspunt. Per slot van rekening zijn scenarioschrijvers de enigen die in auteursrechtelijke zin dezelfde positie hebben als regisseurs. Daarom is de DDG met het Netwerk Scenarioschrijvers in overleg getreden om de mogelijkheden tot samenwerking te onderzoeken. Het uiteindelijke doel is om (in de vorm van een standaard/modelcontract o.i.d.) te komen tot minimum/basisafspraken met alle contractspartijen.
Maatschappelijke documentaire
Sinds 1 augustus 2008 mogen de overheid en door de overheid gefinancierde instellingen geen steun meer verlenen aan de realisatie van tv-programma's. Door dit besluit kunnen vele maatschappelijk relevante tv-programma's niet meer worden gemaakt. Documentaires als Kinderen van de Hondsberg of Kwetsbaar Begin kunnen niet gemaakt worden zonder directe subsidie van de overheid of van aan de overheid gelieerde instellingen. De omroepbijdrage is vrijwel altijd te laag en ook ‘gewone' film- en tv-fondsen (Filmfonds, Mediafonds, CoBO-fonds) komen vaak niet in aanmerking. Het leeuwendeel van de financiering komt dus van elders, van private fondsen en overheidsinstellingen. Het kabinet heeft nu een streep gehaald door de subsidiëring vanuit overheidsinstellingen en heeft daarmee het doodvonnis voor de maatschappelijke documentaire getekend.
Het afgelopen jaar is door de Beleidsgroep Documentaire hard gelobbyd, maar minister Plasterk heeft alle protesten uit de documentairesector weggewuifd. Het enige positieve is dat de minister voornemens is in 2009 eenmalig (!) 1,6 miljoen euro te compenseren voor de inkomstenderving van de NPO. Daarmee is voor Plasterk de kous af. Moties die mede op advies van de Beleidsgroep Documentaire zijn ingediend door D66 en zelfs door zijn eigen PvdA, werden door de minister ontraden, en sneuvelden vervolgens in de plenaire stemming.
De Beleidsgroep Documentaire heeft in kaart proberen te brengen om welk bedrag het gaat, door te bellen met een dozijn grotere producenten. Daaruit komt naar voren dat al gauw 2 tot 2,5 miljoen euro aan de sector onttrokken wordt. Hierbij is nog geen rekening gehouden met de talloze ‘éénpitters', en met name ook de vele beginnende makers, die vaak via deze alternatieve financieringen überhaupt de mogelijkheid krijgen om hun projecten te realiseren.
Bronnen rond het kabinet bevestigen dat minister Plasterk wel in z'n maag zit met het besluit. Ook op de diverse ministeries is veel onvrede met het besluit. De medewerkers hebben plannen ontwikkeld voor ‘draagvlak-activiteiten', waaronder het meefinancieren van documentaires, waar nu van bovenaf een streep door gezet wordt.
Wat te doen?
Helaas lijkt het politieke traject van kamerdebatten en moties op dit moment gelopen. Er moet nu:
- Door de sector in kaart gebracht worden wat de gevolgen van deze regeling zijn en hoe de NPO de toegezegde 1,6 miljoen gaat gebruiken.
- Gevolgd worden wat de ontwikkelingen op de diverse ministeries zijn rond dit dossier.
- Netwerk opgebouwd worden om vinger aan de pols te kunnen houden en gesprekspartner te blijven.
- Contact onderhouden met belangrijke spelers zoals de fondsen, waaronder ook het nieuwe fonds voor maatschappelijke documentaire en organisaties als Kunsten '92.
De DDG zal zich dit jaar, samen met de partners binnen de Beleidsgroep, inspannen om bovengenoemde actiepunten uit te voeren.
Overige zaken
Naast de speerpunten Rechtspositie Regisseurs en Maatschappelijke documentaire zijn er natuurlijk nog de overige, lopende beleidsgroepen/genres (PAf, drama, animatie, educatie) en reguliere contacten met de fondsen. Aangezien de beleidscapaciteit hiervoor beperkt is, zal er in de loop van de tijd besloten moeten worden op welke onderdelen extra inzet gewenst is. Omwille van efficiëntie is samenwerking binnen de Driehoek en de vernieuwde Federatie een vereiste.
Tot slot blijft het natuurlijk een prioriteit voor de DDG om het ledenaantal uit te breiden (en niet onbelangrijk: daarmee de financiële basis te versterken!). Hiertoe zullen ook in 2009 enkele gerichte ledenwerfacties uitgevoerd moeten worden, met name om categorieën regisseurs aan ons te binden die nu ondervertegenwoordigd zijn, zoals jonge regisseurs (NFTVM-leden), animatoren, televisieregisseurs (via FNV KIEM) en anderen.
April 2009