editie 2009/02

TECHNIEK

DOLBY & High Definition

20-09-2009 - Lang, heel lang geleden was de naam Dolby in de audiowereld onlosmakelijk verbonden met ruisonderdrukking. Vrijwel alle analoge multitrackrecorders, om maar niet te spreken van de langzaam lopende perforecorders, waren per audiospoor uitgerust met geheimzinnige, ontoegankelijke doosjes waarop het Dolby logo prijkte. Een inregeltoon voorafgaand aan het programmamateriaal stelde de studiotechnicus in staat om met een afwijkend (ook) door Dolby verstrekt schroevendraaiertje de juiste balans tussen encoding en decoding in te stellen. Honderdduizenden sets moeten er nog in de wereld aanwezig zijn, sinds de invoering van de digitale systemen zijn ze volstrekt overbodig.
Door: Jan van Sandwijk

Dolby zette ook de toon in de ontwikkeling van het optische filmgeluid, waar ruis altijd al een doorslaggevende rol speelde. Midden jaren '80 kwam het eerste stereosysteem beschikbaar met een aanzienlijk verbeterde weergave (voorbij was de zo gehate Academy Curve) en met een mono-surround. Jos Stellings De Wisselwachter was de eerste Nederlandse speelfilm uitgebracht in Dolby Stereo. Begin jaren '90 volgde Dolby Digital, 5.1, met stereo surround en een extra low frequency kanaal; tussen de perforatie van de 35mm drager werden vierkante optische blokjes aangebracht die de audio-informatie bevatten. Met de DVD kwam stereo & surround geluid ook in de huiskamer, toen nog het domein van de analoge, mono televisie.
Nu, aan de vooravond van de definitieve invoering van High Definition, staat Dolby klaar met een veelheid aan toepassingen die de grenzen tussen film en video doen vervagen. Merkwaardig genoeg kent iedereen het Dolby logo, veelvuldig aanwezig op de credits, maar zijn weinigen enigszins bekend met de componenten. Deze zijn (o.a. als codecs) te vinden in televisieontvangers, set top boxen en versterkers, bevinden zich in de uitzendstraten van de broadcasters en, als eerste in de keten, in de postproductie- en studiofacilliteiten.

Standaardisering is van vitaal belang en dus deed de EBU onderzoek en kwam dit voorjaar met een dubbele aanbeveling (Tech 3333) voor de toe te passen codecs in HDTV-systemen: System A - Dolby Digital Plus wordt omgezet naar Dolby Digital en System B waarin HE-AAC (High Efficiency Advanced Audio Codec) wordt omgezet naar Dolby Digital of DTS (een concurrent). Zonder verder al te diep in deze interessante technieken te duiken is het van belang te weten dat het hier primair gaat om twee belangrijke zaken: de toegepaste audio bit-rate (die voorspelbaar zonder al teveel kwaliteitsverlies zo laag mogelijk dient te zijn, ook voor de toepassing bij mobiele applicaties) en de mogelijkheid om aan het signaal metadata toe te voegen. De meegezonden en gesynchroniseerde metadata, middels presets of projectgebonden aangeleverd door de producerende studio (of broadcaster), bestuurt als het ware de ontvanger in de huiskamer.

Complexe audiostreams (veelal 5.1 of 7.1) van het HDTV-signaal dienen te worden gedecodeerd, de zg downmix, op basis van de mogelijkheden aan de ontvangstzijde. Loudness, dynamiek en audiokwaliteit zijn aan de producerende kant voor ieder soort project instelbaar. Een sportverslag uit een stadion in 5.1 kan anders klinken dan bv een speelfilm of een concert. De mate van spreiding (en mix) van de diverse kanalen wordt dus in de huiskamer automatisch geoptimaliseerd voor uw opstelling, voor weergave in surround, stereo of mono. Dit systeem is overigens ook in alle vormen beschikbaar voor de game-industrie en IPTV (internet).

Ondertussen komen steeds meer Europese broadcasters met HDTVplatforms. Frankrijk loopt voorop, Freeview in de UK volgt op korte termijn. Landen maken keuzes voor de uitzendnormen, maar gereguleerd binnen de EBU-normen. Fabrikanten voorzien hun apparatuur van de gelicenseerde Dolby decoders, met de zekerheid dat iedere uitzending ‘op maat gesneden’ bij de kijker binnenkomt. Dankzij de meegezonden metadata en gestandaardiseerde codecs:
- Dolby Digital Plus: mono, stereo, 5.1 en 7.1 systemen. Schaalbaar tussen 32 kbits/sec en 3Mbits/sec. Een ‘standaard’ 5.1 broadcast signaal ligt tussen de 192-256 kbits/sec.
-Dolby PULSE: identiek aan HE-AAC, echter met de toevoeging van metadata; 160 kbits/sec.

Dolby workflow van maker naar consument: dolby-W09_21848_IBC_2009_Overview.pdf
Voor de liefhebber is een DOLBY (PLUS) FAQ hier beschikbaar: techniek-DDPlus_FAQ.pdf



reageren op artikel | 0 reactie(s):


techniekdolbysandwijkgeluid



gerelateerde artikelen



Je moet inloggen om te kunnen reageren