Auteursrecht en het nieuwe Gratis

Door: Martijn Winkler

Het leek een beklonken zaak, toen die middag als aftrap de film RIP – A Remix Manifesto van Brett Gaylor werd vertoond. Een gepassioneerde vertelling over het misbruik van copyright law. Hoe corporations als Disney veel geld verdienen aan auteursrecht ten koste van publiek én maker. En hoe en-passant een cultuur verloren gaat waarin remix centraal staat. De muziek van Girl Talk, een Amerikaanse jongen uit de sub-urbs die met zijn laptop opzwepende muziek bij elkaar samplet, is op legale wijze niet te maken. Een doodsteek voor creativiteit en de toekomst van onze cultuur, zo betoogt Gaylor op Michael Moore-achtige wijze. Als hij er dan ook nog ’s patenten voor levensreddende medicijnen bij gaat halen, wordt het geheel wel erg pamflettistisch en daardoor minder geloofwaardig. Toch, in de kern heeft Gaylor een goed punt: door onze cultuur overdadig te ‘beschermen’, brengen we het voortbestaan ervan in gevaar.

De film van Gaylor leunt op vier pijlers.
1. Cultuur wordt altijd gebouwd op het verleden.
2. Het verleden probeert de toekomst te controleren.
3. De toekomst wordt steeds minder vrij.
4. We moeten de macht van het verleden beperken.
En dat doen we door het auteursrecht (of liever: copyright) op te heffen!

Bekende meningen
De gasten van de discussie na de film, sloten zich niet bepaald aan bij de boodschap van de film. Zo verdedigde Roland Wigman, advocaat, vol verve het auteursrecht in zijn meest klassieke vorm: het beschermt de maker financieel en het beschermt diens producten. Afblijven dus!

Martijn Arnoldus zat aan tafel als vertegenwoordiger van Creative Commons en stelde een meer pragmatische kijk voor: laten we makers de kans geven zelf de mate van auteursrecht bescherming te kiezen. ‘Alle rechten voorbehouden’ wordt dan ‘sommige rechten voorbehouden’. Een mogelijkheid die vooral de positie van de kleine, individuele maker kan versterken. Creative Commons is overigens geen alternatief voor het auteursrecht, maar maakt juist op handige wijze gebruik van het bestaande auteursrecht.

Marijke Rawie vervolgens, komt als producent van documentaires vaak problemen tegen bij het afkopen van rechten van bestaand materiaal. Het is bijna ondoenlijk om fragmenten van bestaande beelden in een documentaire te verwerken. Uit een onderzoek blijkt dat budgetten voor documentaires maar liefst 30% hoger liggen vanwege copyright claims. En vaak is het de hoofdreden dat een documentaireproductie wordt afgeblazen. Om daar een oplossing voor te vinden, is AFACE opgericht: Association for Fair Audiovisual Copyright in Europe. Fair Use dus, als richtlijn hoe om te gaan met het auteursrecht voor makers van audiovisuele cultuur.