Internationaal omdat, zoals gezegd, AJE zorgt voor een brede internationale uitbreng maar ook omdat de serie gemaakt is door Jongens van de Wit in nauwe samenwerking met Afrikaanse presentatoren. En vooral ook omdat het idee afkomstig is van de Ugandese fotojournalist Ssuuna Golooba.
Kappers, regisseur van de documentaire en eindredacteur van de tv serie, vindt alle onderdelen van Surprising Europe even belangrijk. ‘Het is de combinatie die het zo mooi maakt. En doordat het zo groot is ingezet, is het meer dan een film, maar kan het uitgroeien tot een beweging,’ meent Kappers.
De serie...
Rogier Kappers, de regisseur, vertelt dat het nu enorme project eigenlijk heel eenvoudig begon. ‘Het begon toen Ssuuna Golooba en een collega filmmaker met hun filmplan het productiekantoor kwam binnenlopen. Dat was al in 2006.’
Golooba was in 2002 in de hoop op een beter leven naar Nederland gekomen. Hij was niet voorbereid op het harde leven van een illegaal en het viel hem erg tegen.
Nadat in de Schipholbrand elf illegalen om het leven kwamen, vond Ssuuna dat hij iets moest doen. Hij schreef een filmscript over het leven van illegalen en ging ermee langs bij het productiebedrijf van Kappers en Boudewijn Koole. Hij wilde met zijn film zijn Afrikaanse broeders voorbereiden op het harde en koude leven in Europa. Niet om ze tegen te houden, maar zodat ze weten waar ze aan beginnen.
Kappers: ‘Het oorspronkelijke idee was om een low-budget speelfilm te maken zoals Ghosts van Nick Broomfield. Een geënsceneerde film waarin ongedocumenteerden de hoofdrollen spelen. Dat bleek echter niet te financieren. We moesten dus iets anders bedenken.’ Het speelfilmplan werd, na allerlei vormen te hebben gehad, uiteindelijk een negendelige lifestyle magazine voor en door Afrikanen. De bijdragen komen uit alle delen van Europa en behandelen per land karakteristieke issues zoals de problematiek van seizoensarbeiders in Spanje, discriminatie in Duitsland, en de woonruimte en werkeloosheid in de Parijse banlieus. Golooba verzorgt in elke aflevering een feuilleton. De ene keer gaat dat over zijn eigen leven, zoals zijn werk als schoonmaker en een andere keer over voor hem vreemd aspect van Nederland zoals een hondenhotel of de traditionele nieuwjaarsduik.
... de site Surprisingeurope.com ...
Kappers vond meteen dat er een website bij hoorde. ‘Surprisingeurope.com moest een website worden waarop Afrikanen elkaar verhalen kunnen vertellen over hun leven in Europa. Een online community waar Afrikanen in Europa en in Afrika elkaar kunnen ontmoeten.’ Omdat Jongens van de Wit eerder de site herinneringendingen heeft gemaakt, kreeg het bedrijf vrij gemakkelijk geld van het Mediafonds.
Nu de site er is, moet het de tijd krijgen om te kunnen groeien als community en moeten er medewerkers opzitten om het te beheren. Kappers is daarvoor nu alweer op zoek naar middelen.
... en de documentaire
Tenslotte is er de documentaire. ‘Toen Ssuuna kwam binnenlopen, wisten Boudewijn en ik meteen dat we een documentaire over hem wilden maken. Ssuuna vond dat gelukkig prima.’ In de documentaire volgt Kappers Golooba als hij naar Uganda terug gaat, niet om een succesverhaal te vertellen maar om te vertellen hoe het leven er in werkelijkheid uitziet. In Uganda organiseert Golooba viewingen van zijn serie en we zien hoe hij met het publiek de discussie aangaat over de voor- en nadelen van emigratie naar Europa. Kappers: ‘De documentaire viel precies op zijn plek in een documentaire reeks die toen net startte “Ondertussen in Nederland”. In twee weken was de documentaire aan de Human verkocht.’ Kappers ziet de documentaire als een op zichzelf staande film. Tegelijkertijd is de documentaire ook een teaser voor de tv-serie en website. In de film speelt het maken van de serie immers een belangrijke rol. Terwijl de documentaire echt bedoeld is voor een Europees publiek, is de serie gemaakt voor Afrikanen. Wat de serie toch interessant maakt voor Europeanen is de Afrikaanse blik op het continent, met soms een serieuze dan weer een grappige invalshoek.
Lange adem
Vooral de financiering van de serie was een zware klus. Het heeft jaren geduurd voordat het rond was. Via de Discovery Campus, waar Kappers en Koole in 2007 een workshop volgden, kwamen ze in contact met Flora Gregory, de eindredacteur van Al Jazeera’s programma Witness. Gregory was meteen enthousiast over de documentaire. Die paste perfect in het profiel van Witness, waargebeurde verhalen van gewone mensen die in actie komen. AJE wilde de documentaire meteen kopen. Omdat toen de kredietcrisis uitbrak, kon Gregory niets toezeggen over de serie. AJE legde alle beslissingen stil. Kappers en Koole wisten echter dat Gregory enthousiast was en konden niets anders doen dan haar jarenlang warm houden voor het project. Ze bleven haar op de hoogte houden van de vooruitgang. En omdat ze al begonnen met draaien, konden ze haar zelfs de eerste afleveringen sturen. ‘Het heeft ons wel veel stress gekost,’ lacht Kappers nu, ‘we waren voor zo’n 30% van ons budget afhankelijk van AJE en dat neem je wel mee als je draait.’ Hun vasthoudendheid heeft vruchten afgeworden omdat na drie jaar AJE er alsnog instapte. ‘En nu is Al Jazeera erg enthousiast,’ vertelt Kappers trots, ‘Dat de serie in heel Afrika uitgezonden gaat worden, is natuurlijk fantastisch. Het is echt geweldig als zo’n megalomaan project lukt. We zijn nu met AJE aan het praten over een mogelijk vervolg. Immigratie is echt het onderwerp van AJE en wij hebben laten zien wat wij op dat gebied kunnen maken. Alles kan nu. Surprising Canada? Surprising Middle East? Waarom niet. Immigratie speelt overal dat maakt alles nu mogelijk. Wie weet wat er nu komt.’
Alles kwam samen
Toen Ssuuna in 2004 met zijn idee bij Kappers kwam, had Kappers het idee dat alles op zijn plek viel. ‘Met deze film kwam alles samen waar ik in de jaren daarvoor mee bezig was geweest: mijn achtergrond als visueel antropoloog, mijn tijd bij studenten tv waar ik wekelijks items regisseerde en mijn politieke en maatschappelijke geëngageerdheid. Ik had voor Studenten TV zelfs nog een item gemaakt over het eerste detentiecentrum voor illegalen, waarin ik betoogde dat dergelijke centra geen zin hebben omdat mensen komen als ze willen komen en zich door niets laten tegenhouden.’ Kappers wist toen dat hij dit groots moest aanpakken.
Na al die jaren, zit Kappers nog steeds vol plannen. ‘We zijn nu bezig met de distributie van de film. Dat moet goed worden. We willen in Afrika vertoningen organiseren voor de film gevolgd door een discussie.’ Hiervoor zoekt Kappers nu financiële steun bij kleine NGO’s en het ministerie van Buitenlandse Zaken. Hoewel Kappers ondertussen de weg wel weet te vinden, blijft het vreselijk veel tijd kosten. Maar Kappers heeft energie genoeg en weet wat hij ermee wil.
‘Voor mij is Surprising Europe ook een politiek project. Het moet discussie opleveren, misschien zelfs het begin van een beweging zijn. Voor Afrikanen in Afrika maar ook voor hen die in Europa leven, en natuurlijk niet alleen bij Afrikanen. Maar voor iedereen eigenlijk.’