Later, voorbij de nazit waarop je toch het één en ander wilt of moet zeggen tegen regisseuse en producente, groeide de film in mij verder, las ik besprekingen en interviews met de regisseuse. In één van die interviews stond dit: “Je moet erin meegaan. Als je dat doet, ontstaat er een soort samenspel tussen jou en de film waardoor de kijker eigenlijk zelf de film maakt. Maar als je dat niet doet, gebeurt er ook niets, dan is het inderdaad heel saai.” Ik zag Tonko Dop voor me, jaren geleden, die met een camera- en geluidsman tegenover me stond en vroeg of ik in een minuut kon zeggen waar Boven is het stil over ging. Ik zei: “De eerste zin is ‘Ik heb vader naar boven gedaan’ en de laatste is ‘Ik ben alleen’ en daar tussenin zitten 264 pagina’s en verder gebeurt er niet zo veel.” Toen ging het licht uit en zwenkte de geluidshengel weg. Ik had een minuut veel langer ingeschat.
In een poging de ontvangst van mijn boeken te duiden, had ik in de loop van de tijd doorgekregen dat ik romans schrijf waarin je als lezer zeer nadrukkelijk mee moet willen gaan. En als dat niet lukt, of je wilt het niet, dat ik me dan wel voor kan stellen dat die boeken saai of oninteressant zijn. Ik zag ineens Nanouk Leopold en mijzelf samenkomen. Maar toch ook hoorde ik haar op de nazit zeggen dat ze zo graag de Duitse acteur wilde die zo mooi in Das Weisse Band speelde. “Ja, maar, dat is een Duitser,” zei ik. Ach, zulke dingen moest je allemaal niet zo letterlijk nemen, misschien zou ze de hele handeling naar Groningen verplaatsen. Ze lachte.
Ik heb aan het begin gezegd, nu bijna vier jaar geleden, dat ik me nergens mee zou bemoeien. Simpelweg omdat ik een schrijver ben en totaal geen verstand heb van films maken. Ook wilde ik geen Tommy Wieringa-achtige toestanden, waarbij ik mijn eigen werk een status zou toekennen die door de filmmakers verkwanseld dreigde te worden, waardoor uiteindelijk het hele project na een rechtszaak afgeblazen werd. Ik las inmiddels het script. Dat is anders – dunner is wellicht een adequate omschrijving – dan het boek, maar ik begrijp wat de regisseuse gedaan heeft. Ik heb me een aantal opmerkingen gepermitteerd, die door de regisseuse serieus genomen zijn. Ik heb er alle vertrouwen in, en ondanks mijn niet bestaande bemoeienis jeuken mijn handen. Er zijn onbewaakte ogenblikken dat ik mijzelf een piepklein rolletje zie spelen. Maar op bewaakte ogenblikken besef ik dat ik de aardse Nanouk Leopold niet met mijn al dan niet bestaande acteertalenten moet lastigvallen. Het is mijn boek, het is haar film.
Gerbrand Bakker schreef in 2006 zijn romandebuut Boven is het stil. Momenteel staat hij op de shortlist voor de Libris Literatuur Prijs, die op 9 mei wordt uitgereikt, met De omweg. Bakker schrijft ondermeer wekelijks een column voor De Groene Amsterdammer en heeft een weblog op www.gerbrandsdingetje.nl