Opgekropte emotie

Door: Pim van Hoeve

Das Leben der Anderen is zo’n film. Die film had ik graag willen maken. Hoewel de film ogenschijnlijk afwijkt van mijn eigen werk (o.a. Liever Verliefd en de serie Bernhard, Schavuit van Oranje), slaagt hij op een buitengewone wijze in hetgeen mij als regisseur voor ogen staat: het maximaal meevoeren van de kijker. Daarbij ook nog eens optimaal gebruikmakend van de kracht van muziek.

Das Leben der Anderen vertelt een prachtig verhaal over Wiesler, een Stasi-officier, die niet alleen gevangen zit in een systeem, maar vooral in zichzelf en die zich daar op een bijzondere manier uit bevrijdt. Juist zulke sterk gesloten personages waaronder toch een sterk gevoelsleven schuil gaat (zoals Anthony Hopkins in Shadowlands of Albert Finney in The Browning Version) kunnen mij vaak bijzonder ontroeren.

De compositie van het scenario en de regie van Das Leben der Anderen zijn zo strak dat je aanvankelijk het idee krijgt, dat er bijna geen ruimte is voor gevoel. Het ingehouden spel, de sobere vormgeving, strakke kadrering en trefzekere camerabewegingen sluiten je in, als de DDR zijn onderdanen. Maar juist op die manier grijpt de film je bij de strot en wordt je in het hoofdpersonage gezogen.

En dan staat het verhaal opeens stil en krijgt Wiesler wondermooie muziek te horen. Het is het omslagpunt van de film en deze scène was ook het uitgangspunt voor het scenario. Die muziek maakt iets in hem los. Hij gaat naar huis en er stapt een jongetje bij hem in de lift.
“U zit toch bij de Stasi?”
“Wie zegt dat?”
“Mijn vader.”
“Hoe heet ...'
En dan stokt Wiesler. Hij kan niet meer doorvragen. Hij is onomkeerbaar veranderd. En bij mij (ook na vier keer kijken) biggelen de tranen over de wangen.

Uiteindelijk zal dat nog een paar keer gebeuren in deze film, vooral helemaal aan het einde, nota bene bij een insert! Als de hoofdpersoon ziet dat de door hem vervolgde toneelschrijver na de wende zijn eerste boek aan hem (HGWXX/7) heeft opgedragen, gaat er een scheut opgekropte emotie door je heen: het is allemaal niet voor niets geweest, het is niet onopgemerkt gebleven... En voor het eerst zien we een glimlach op het gezicht van Wiesler.
En daarmee is Das Leben der Anderen uiteindelijk een heel positieve film, die de onmenselijkheid van een systeem aan de kaak stelt, maar je tegelijkertijd doet geloven in de mogelijkheid van verandering en van inspiratie door de kracht van muziek.

De manier waarop regisseur Florian Henckel von Donnersmark (wat wil je ook met zo’n naam) me met bijna klinische middelen en een welhaast Deutsche pünktlichkeit meevoert naar een prachtige ontlading van opgekropte emotie, maakt me jaloers.

Waar ik dan weer niet jaloers op ben: Met zo’n debuutfilm kun je jezelf natuurlijk nooit meer overtreffen...