Digitale films ontstaan veelal door scanning van het originele 35mm opnamemateriaal of door verdere bewerking van de digitale opnamebronnen. Rond 2005 werden de huidige digitale filmstandaarden vastgesteld door het Digital Cinema Initiative (DCI), de technische koepel boven de Hollywood studio’s. Men koos, met een blik op de toekomst, voor 2 beeldnormen: de al enige tijd in gebruik zijnde 2K en de 4K voor later (de K staat hier voor 1000). De 4K-norm beslaat 4096 x 2160 pixels, zijnde 4x de resolutie van de 2K standaard (2048 x 1080). De 4K pixel is dus een vierde kleiner dan de 2K pixel, iets dat een bezoeker op de voorste rijen van een theater wel degelijk waarneemt.
De digitale filmvertoning startte indertijd met DocuZone, een toen aan het Filmfonds gelieerd project. Na een aantal testscreenings met ‘golden eyes’ werd algemeen gekozen voor een 1.4K projector, een keuze die indertijd niet stoelde op de standaarden van het DCI en dan ook door sommigen met enige verrassing werd ontvangen. Maar de 1.4K vond zijn weg naar vele, kleinere theaters. Niet lang daarna kwamen de eerste 2K projectoren, waarvan er nu bijna 100 in Nederland (op dit moment zijn er 137 digitale zalen*) staan – in mei 2009 opende Cinema Texel de 100e digitale (DCI ‘compliant’ 2K/4K) zaal. Op dit aantal zijn er slechts twee Sony 4K projectoren in gebruik en de liefhebber moet naar het Vlissingse Cinecity afreizen om deze in bedrijf te zien. Het ziet er dus naar uit dat de theatereigenaren, die ook al in de afgelopen maanden flink in 3D installaties moesten investeren, niet staan te trappelen om 4K projectoren aan te schaffen. ‘Nee’, zegt Peter Isaak, directeur van Utopolis met meer dan 80 digitale zalen in de Benelux, ‘tenzij er een interessante zakelijke aanbieding komt’. Vooralsnog zijn de 4K projectoren (te) duur, ziet de gemiddelde kijker het verschil niet tussen 2K en 4K en is er desgevraagd weinig of geen aanbod van 4K films; Peter Isaak kan zich ook niet herinneren ooit een 4K project uit de USA aangeboden te hebben gekregen. Sony Entertainment komt in 2010 met een drietal 4K producties op de markt, een zeer bescheiden aanbod. In de US en Engeland liggen de zaken anders, AMC lanceerde in 2009 een plan om een 10% van zijn 4800 theaters van Sony (Cine Alta) 4K projectoren te voorzien en in Engeland worden – mede dankzij een afwijkend financieringssysteem - alle 5000 Regal theaters in de komende 5 jaar uitgerust met een 4K systeem. JVC presenteerde onlangs een combiprojector, een 4K2K, op zoek naar een nieuw marktsegment.
Sony 4K projector
Afgelopen najaar werd op het HAFF in Utrecht een 4K animatie vertoond, Red-End waarvan de beeldafwerking in 4K bij Cineco plaatsvond. ‘De enige tot nu toe’ stelt Cineco’s digital engineer Gerard de Haan en wijst meteen op de hogere productiekosten voor het langere renderen en de twee maal langere uitschrijftijd van het materiaal op de Arri Laser. Dit alles kan soms leiden tot een verdubbeling van het (post)productiebudget. Hoewel de meeste producties in 2K resolutie worden gedistribueerd, wordt in de postproductie regelmatig 4K (en soms hoger) gehanteerd.
‘Fuji heeft hier zelfs een speciaal 4K 35mm Intermediate voor ontwikkeld’ zegt Peter Roelofs, technical director van Fuji. Hij ziet in de opnamesector het gebruik van 16mm film dalen, terwijl het gebruik van 35mm stabiel is en zelfs een lichte stijging vertoont. In Scandinavië wordt weer veel op de 2- en 3-perf standaard (scope) gedraaid, ook voor televisieseries. De kleinere filmcrew, ander en minder licht en de korte verplaatsingstijden van de crew spelen hierbij een rol.
Anderzijds is er ook een enorme ontwikkeling gaande bij de digitale camera’s. De evolutie van de RED, maar ook die van de al langer bestaande merken plus de opkomst van de zich steeds verbeterende semi-pro camera’s is interessant. Sensors met hogere waarden komen regelmatig op de markt, ook bij de digitale SLR’s.
RED camera
De Nederlandse speelfilm, waarvan een heel groot deel door de handen gaat van de staf van Filmmore, maakt echter wel degelijk een verschuiving naar de digitale shoot door. Ben Willems, technisch manager van Filmmore, schat de verhouding film - digitaal in 2008 op 70/30, maar voor 2009 zeker op 50/50. Beelddata van de veelgebruikte RED komt binnen op 4K, krijgt z’n grading op 3K en gaat in 2K naar het Intermediate. Momenteel doet men testen bij Studio l’Equipe in Brussel met het uitschrijven naar 4K. Maar ook Filmmore heeft nog nooit een 4K DCP (Digital Cinema Package, de DCI benaming voor een distributie datafile) afgeleverd.
Voorlopig blijft de gemiddelde bioscoopbezoeker dus naar een 2K projectie kijken in theaters waar de investering in 3D voorgaat. Maar de chips voor de beeldsensors worden met regelmaat verbeterd, een onstuitbare technische vooruitgang, en zullen ook goedkoper worden. Alles is immers een kwestie van tijd. De opbrengsten van Camerons Avatar zijn dit jaar ongekend en slaan alle records, een stimulans voor het theaterbezoek. Volgende keer meer over digitale camera’s.
*): cijfers: Cineserver, illustraties: Sony.