Zondertitels

Door: Martijn Winkler

In Nederland is het publiek gewend om films te lezen, in plaats van te kijken. Om netjes opgediend te krijgen wat er in het beeld gebeurt én, tot op zekere hoogte, wat je ervan moet denken. Want ondertitels zijn nooit een letterlijke vertaling van wat er gezegd wordt: daar is te weinig ruimte voor. Ondertitels zijn een samenvatting, een interpretatie van wat er gezegd wordt. En in Nederland hebben we die tekstuele interpretatie nodig om een film te kunnen volgen. Zo kunnen we met een half oog ook een film volgen, terwijl we nadenken over de boodschappen die nog gedaan moeten worden, of met onze buurman praten. Staat het geluid wat zacht, of is er storende muziek in de achtergrond? Geen probleem: we hebben de ondertitels. Bij Nederlandse films, daarentegen, bestaat deze luxe niet. Hier moeten we plotseling heel goed blijven opletten. Anders missen we misschien iets. En bovendien zelf nadenken over wat een bepaalde dialoog probeert uit te drukken. We moeten omschakelen van een passieve filmbeleving, naar een actieve. En juist op dat punt haken we af. Er is nog een andere observatie bij ondertitels te maken. Namelijk dat ze vaak de betekenis van een film veranderen, of verdraaien. Voorbeelden? Neem de film The Usual Suspects. De rol van Benicio del Toro in deze film is berucht, vanwege zijn onverstaanbare accent. While Del Toro told Singer how he was going to portray his character, he did not tell his cast members and in their first scene together none of them understood what the actor was saying. Byrne confronted Singer and the director told him that for the lock-up scene, 'If you don't understand what he's saying maybe it's time we let the audience know that they don't need to know what he's saying.' [Zie Wikipedia] In de Nederlandse bioscopen en op de DVD zijn alle dialogen van Del Toro netjes ondertiteld en maakt het Nederlandse publiek deze opmerkelijke keuze totaal niet mee. Of wat denken we van de films van Michelangelo Antonioni, bijvoorbeeld L‘Eclisse? De personages rondom Monica Vitti praten veel en over van alles, maar het gaat in deze film absoluut niet over wát ze zeggen. Het gaat erom dat ze praten, en hoe Monica Vitti zich hier in stilte en ambivalentie tussen begeeft. Maar ja, praten kun je niet ondertitelen. Zeggen wel. Dus is alles keurig ondertiteld, en krijgen de woorden van de personages veel meer nadruk en belang dan ze verdienen. Nog een voorbeeld, van een heel andere orde. Tik op YouTube eens de zoekterm ‘Hitler finds out...’ of ‘Downfall parody’ in. Je krijgt dan een hele trits aan filmpjes: een scene uit Der Untergang. Het is inmiddels een hype geworden op internet. Deze scene in de bunker van Berlijn - waar Hitler het slechte nieuws van de verloren oorlog ontvangt - wordt met allerlei alternatieve ondertitels in een nieuw daglicht gezet. De scene transformeert in iets totaal anders, dankzij de ondertitels. en Dus kortom: ik pleit ervoor dat we Nederlandse films gaan ondertitelen. Om het publiek in Nederland tegemoet te komen en bovendien de inhoud van onze films wat duidelijker neer te zetten. Een bijkomend voordeel is dat minder geslaagde scènes van films nu gemakkelijk en kostenefficiënt opgepoetst kunnen worden, door subtiele aanpassingen in de ondertitels. Een grap die niet goed werkt, of een plot die niet helemaal begrepen wordt: we laten via de ondertitels enkele personages net wat anders zeggen en voilà. We hebben de perfecte film. Het grote succes kan nu niet meer uitblijven. Peter R. kent de weg naar succes!